31.12.2018

Manastir Stanjevići: Luča koja svijetli visoko u Poborima

Postoje mjesta koja nikog ne ostavljaju ravnodušnim. Jedno od takvih je manastir Stanjevići, koji se nalazi u podnožju lovćenskih padina, iznad budvanskog sela Pobori. Nakon 680 godina od osnivanja, Stanjevići opet postaju važan duhovni i svetovni centar Crne Gore. Mlađe generacije malo znaju o ovoj svetinji, iako je skoro 150 godina predstavljala prijestonicu Crne Gore Petrovića. U Stanjeviće je Njegoš napisao filozofsko-riligijski spjev „Luča mikrokozma“ , a Vuk Stefanović Karadžić sakupljao narodno blago.  

Kažu da putovanja i upoznavanje tuđih kultura i civilizacija čine čovjeka bogatijim. Ipak, potrebno prvo upoznati sebe kako bismo znali sa čim odlazimo u svijet. Do Stanjevića je danas lako doći, nalazi se 18 kilmetara od Budve, put je asfaltiran i u dobrom stanju. Prošle godine privedena je kraju obnova manastira zahvaljujući  Mitropoliji, Opštini Budva i donatorima iz Budve i drugih krajeva. Tim povodom obilježen je jubilej - 680 godina od osnivanja ove svetinje i obavljeno veliko osvećenje.

 


 

STANJEVIĆI KROZ ISTORIJU - OSNIVANJE

 

Komunikacija između Stare Crne Gore i Primorja od davnina se ostvarivala preko ovog manastira. Prema predanju, manastir je osnovao, još u prvoj polovini XIV  vijeka, ugledni plemić Nikola Stanjević. Kao veliki dobrotvor i obnovitelj manastira spominje se i vojvoda Đurđe Đurašković Crnojević (djed zetskog kneza Ivana Crnojevića, osnivača Cetinjskog manastira). Vojvoda Đurđe podigao je na na brdu pred manastirom utvrđenje i crkvu posvećenu Svetom velikomučeniku Georgiju, čiji su ostaci sačuvani do naših dana, a na prostoru manastira svoj dvorac.

 

Krajem XV i početkom XVI vijeka, prodiranjem turske vojske, manastir je napušten i skoro čitav jedan vijek zapustio, a u XVII vijeku se vodi kao metoh manastira Sv. Petke u Podmainima.

 

 

STANJEVIĆI U DOBA PETROVIĆA

 

Novi život manastir započinje u vrijeme mitropolita Danila I Petrovića Njegoša (1697-1735). Početkom XVIII vijeka, poslije razaranja Cetinjskog manastira od strane venecijanske i odmah zatim i turske vojske, vladika Danilo se 1714. godine seli u Stanjevićki manastir, kada uz obnovu otpočinje i njegov novi život. Prilikom svog desetogodišnjeg boravka u manastiru, vladika Danilo je, od novčane pomoći dobijene od Rusije, obnovio manastirski konak i crkvu posvećenu Sv. Trojici. Obnovu dovršava vladika Sava koji je osveštao manastirsku crkvu 1736, o čemu svjedoči zapis u Ljetopisu Cetinjskog manastira. Sa svojim sinovcem vladikom Vasilijem, vladika Sava je uticao da manastir od ovog vremena doživi veliki duhovni preporod i procvat. O visini umjetničkog dometa manastira, u to vrijeme, svjedoče dvije glavne ikone sa ikonostasa manastirske crkve, Svete Trojice i Presvete Bogorodice, koje je uradio znameniti ikonopisac jeromonah Maksim Tujković 1738.

 

U manastir Stanjeviće, kod vladike Save, dolazile su mnoge znamenite ličnosti, a među njima 1764. i Dositej Obradović, veliki narodni prosvetitelj. Nedugo zatim, venecijanska vojska je opljačkala i razorila manastir, ali ga je vrijedni vladika Sava 1770. obnovio.

 

U obnovljenom manastiru otvorio je i školu za opismenjavanje kaluđera i sveštenika koju je pohađao i Petar I Petrović Njegoš.

 

Mitropolit Sava upokojio se 26. februara 1781. u manastiru Stanjevići gdje je bio i sahranjen a kasnije su njegove mošti prenesene u Cetinjski manastir.

 

U vrijeme mitropolita Petra I Petrovića Njegoša (1784 – 1830) – Svetog Petra Cetinjskog, manastir je bio jedan od glavnih duhovnih i narodnih centara.

 

Sveti Petar je u njemu boravio od 1790-1809. U Stanjevićima je kao duhovni i narodni vođa, napisao veliki broj poslanica sveštenstvu i narodu Crne Gore, Brda i Primorja, od kojih je 29 sačuvano do naših dana. Pod svodovima ovog manastira Sveti Petar je sa narodnim predstavnicima sročio i uobličio prvi dio „Stege“ zakonika od 16 članova i objavio ga narodu na praznik Preobraženja Gospodnjeg, 19/6. avgusta 1798. To je bila objava prvog Zakonika u našem narodu poslije srednjovjekovnog perioda.

 

I mitropolit Petar II Petrović Njegoš (1830 – 1851) je u početku svoje službe često boravio u Stanjevićima. Tu je napisao i svoj znameniti spjev „Luča Mikrokozma“ i imao susrete sa uglednim ljudima iz Primorja i drugih strana, među kojima je bio i Vuk Karadžić (1835).

 

Pritisnut istorijskim nedaćama i silom diplomatije Habsburške (Austro-Ugarske) monarhije, 1839. ustupio je manastire Stanjeviće i Podostrog pod njenu vlast. Od novca koji je mu je Austrija isplatila za ova dva manastira i njihov zemljišni posjed, podigao je 1839. novi dom za mitropolite – Biljardu na Cetinju.

 

Zapis đakona Save Plamenca, pisan u Stanjevićima 1788. godine, na jednoj ruskoj štampanoj knjizi koja se danas čuva u Cetinjskom manastiru, govori da su sve pokretne stvari iz Stanjevića, prilikom njegovog ustupanja Austriji, prenesene u druga vjerska središta.

 

STANJEVIĆI U DOBA AUSTRO-UGARSKE VLADAVINE

 

Austrijska vlast je od 1839. pretvorila manastir Stanjeviće u pograničnu karaulu sa 20 vojnika a manastirski objekti, crkva i konak, dozidani su i stavljeni u funkciju fortifikacijskog objekta. Prilikom Bokeljskog ustanka protiv austrijske vlasti 1869. domaće stanovništvo (Pobori, Maini i Grbljani) minirali su i razrušili Stanjevićko utvrđenje, pazeći da ne strada crkva Sv. Trojice,tako da je ona ostala najbolje očuvani dio manastirskog utvrđenja. U takvom stanju bio je bivši manastirski kompleks sledećih 120 godina. Zemljotres 1979. godine teško je oštetio ionako ruiniranu građevinu.

 

Dolaskom i stupanjem u mitropolitsku službu vladike Amfilohija, decembra 1990. godine, otpočinje sveobuhvatna obnova duhovnog i crkvenog života u Mitropoliji crnogorsko-primorskoj sa više stotina bogoslužbenih objekata, među kojima i Stanjevići.

 

 

OBNOVA MANASTIRA SVETE TROJICE

 

Savremena obnova manastira otpočela je 1994. imenovanjem jeromonaha Dimitrija Blagojevića koji je deset godina vodio obnovu manastira, sve do prerane smrti, 2004. godine. Njegov rad nastavio je vrijedni jeromonah Jefrem Dabanović, sadašnji iguman manastira, čijom je zaslugom uz Božiju pomoć i nesebičnu žrtvu i trud monaškog bratstva, pomognutom od čestitih ljudi, stručnjaka i dobričinitelja, obnova privedena kraju.

 

Starešina manastira je iguman Jefrem Dabanović (od 2004), a manastirsko bratstvo čine trojica monaha: monah dr Pavle Kondić, jeromonah Jovan Šljivančanin, monah Danilo Babić.

 

Uporedo sa obnovom manastira obnavlja se i bogoslužbeni život ove svetinje kroz svakodnevno (jutrenja i večernja), nedjeljno i praznično bogosluženje a posebno je svečana proslava manastirske slave Trojičindan.

 

 

CRKVA NA ĐURĐEVCU

 

Od 1997. godine bratija Stanjevića svake godine, na Đurđevdan, 6. maja vrši bogosluženje među sačuvanim zidinama Crkve Svetog Đorđa na Đurđevcu južno od ostataka tvrđave. Crkva je takođe obnovljena a osveštao je uoči Velike Gospojine, 27. avgusta 2017. Mitropolit crnogorsko-primorski g. Amfilohije.

 

 

 

MANASTIRSKA ZDANJA

 

Ovaj impozantni manastirski kompleks je izduženo zdanje, jednostavnih, strogih formi, sa naglašenim karakterom utvrđenja. Po prostornoj koncepciji bio je sličan drugim značajnim manastirima Podmainama, Ćeliji Dobrskoj, Gornjim Brčelima, pa donekle i Cetinjskom manastiru. Bočna kula, voltovi u prizemlju, odvojeni zvonik, sprat koji izrasta iz krovne mase prizemlja predstavljaju elemente koje susrećemo i na pomenutim manastirima.

Manastirski kompleks čine: crkva Svete Trojice, crkva Svetog Đorđa, manastirski konaci i zgrada za ekonomske namjene.

 

 

 

SVETE MOŠTI

 

U crkvi su pohranjene u moščevicima 25 častica raznih svetitelja i mučenika od drugog do dvadesetog vijeka, koje je Sveta Trojica sabrala u svoj dom za blagoslov onima koji u njega dolaze.

 

 

DRAGOCJENOSTI U MANASTIRU

 

Od dragocjenosti manastir posjeduje jedan broj rukopisnih i štampanih knjiga, arhivska dokumenta, stare fotografije, legate, ikone, sasude, odežde i dr. Od ikonostasa iz Sv. Trojice sačuvane su samo dvije prestone ikone, koje su bile pohranjene u hramu Sv. Jovana u obližnjim Poborima, gdje su se nalazile i u vrijeme zemljotresa 1979. godine. Na ikoni Bogorodice sa Hristom sačuvan je opširni zapis iz kojeg se vidi da je „ikone i ćemere“ naslikao Maksim Tujković, 1738. godine, po nalogu vladike Save Perovića NJegoša. Bogorodica je prikazana sa Djetetom na prijestolu, a sa strana su dvije male figure meloda sa raširenim svicima. Druga ikona, Sv. Trojica veoma je oštećena i sačuvana samo u tragovima, tako da je stilski, teško čitljiva. Ikonopisac Maksim Tujković, bio je nadaren slikar, prepoznatljivog stila.

 

 

PEĆINA

 

Iza samog manastira nalazi se pećina, prilično duboka.Neobična s kamenim zidovima, jednostavna. Pećina - crkva.Takođe jedno od doskora skrivenih prostora čuvenog manastira u kome je pisan dobar deo istorije Crne Gore.

 

 

 

Ako želiš da naučiš više o novinarstvu

Prijavi se za učešće u radionici

Kontakt